Dossiers
1. Migratie tussen stad en platteland
Auteur: Christa Matthys
Overzicht:
Industrie en transport
Verstedelijking
Reactie van de Kerk
"À votre service": Het voorbeeld van het dienstpersoneel
Industrie en transport
Vanaf de late middeleeuwen tot de 16de eeuw behoorden de Zuidelijke Nederlanden tot de meest verstedelijkte regio’s ter wereld. Rond het einde van de 18de en het begin van de 19de eeuw trad echter een proces van ruralisatie op: tot 90 procent van de bevolking woonde op dat moment op het platteland. Dat had alles te maken met de tewerkstellingsmogelijkheden die de linnennijverheid op het platteland bood. Vele kleine boeren vulden hun inkomen aan met spinnen en het weven van lijnwaad, wat nadien op de markt werd gebracht. Dit zorgde ervoor dat een klein lapje grond toch een groot gezin kon onderhouden.
In de jaren 1830 en 1840 kwam dit systeem van thuisarbeid echter in toenemende mate onder druk te staan, onder andere door concurrentie van mechanisch geproduceerde Engelse weefsels. De lage lonen in de linnensector volstonden niet langer om de steeds groeiende plattelandsbevolking te voeden. Toen in 1846 ook nog een agrarische crisis uitbrak, zagen steeds meer plattelandsbewoners zich genoodzaakt uit te wijken. Grote en middelgrote steden, zoals Antwerpen, Brussel, Gent, Kortrijk en Mechelen, vormden een belangrijke bestemming.
Migranten werden aangetrokken door de tewerkstellingsmogelijkheden in de uitbreidende industriële en havensectoren. In de tweede helft van de 19de eeuw nam migratie tussen platteland en stad dus enorm toe. In Gent bijvoorbeeld kende de gemechaniseerde textielsector toen een enorme expansie. In Antwerpen waren toenemende havenactiviteiten dan weer een belangrijke aantrekkingsfactor. Maar ook de grootstedelijke dienstensector stelde een groot aantal rurale nieuwkomers te werk.
Transportmogelijkheden waren daarbij niet onbelangrijk. Zo was Mechelen al vroeg in de 19de eeuw een belangrijk spoorwegenknooppunt. Tijdens deze periode van stedelijke bevolkingsgroei werden heel wat buitenwijken opgeslorpt door het expanderende stadscentrum. Dit verstedelijkingsproces ging gepaard met heel wat gebrekkige en onhygiënische huisvestingspraktijken voor de steeds aangroeiende arbeidersbevolking. Op het einde van de 19de eeuw traden dan weer nieuwe tendensen op, zoals pendelmigratie en de stadsvlucht van de rijkere bevolkingslagen die zich in de groenere stadsrand vestigden.

Verstedelijking
Dat de zoektocht naar werk zowat de meest pertinente reden was om van het platteland naar de stad te verhuizen, staat buiten kijf. De aard van de activiteiten in de stad bepaalde bovendien voor een deel de samenstelling van de migrantenpopulatie. De havenindustrie in Antwerpen bijvoorbeeld trok vooral mannelijke migranten aan, terwijl er in Brussel vooral vraag was naar huishoudelijk personeel: een taak die vooral voor ongehuwde vrouwen was weggelegd.
Hoewel de specifieke arbeidsmarktsituatie van een plaats een invloed had op de migratiekeuze en migratie over langere afstanden onbetwist gestaag toenam, valt toch op dat men in de tweede helft van de 19de eeuw nog hoofdzakelijk naar de dichtstbijzijnde grote stad verhuisde. In Gent waren inwijkelingen uit de provincie Oost-Vlaanderen de snelst groeiende immigrantengroep tussen 1810 en 1880. Ook in Antwerpen kwamen de meeste migranten uit dezelfde provincie. Hoewel verschillende verklaringen mogelijk zijn, heeft dit overwicht van korte afstandsmigratie ongetwijfeld te maken met het feit dat migratie meestal niet impliceerde dat men de banden met de familie of plaats van oorsprong verbrak. Contacten met achtergebleven familieleden en kennissen bleven niet zelden behouden. Ook stapsgewijze migratie nam toe in de loop van de 19de eeuw: men verhuisde eerst naar een nabijgelegen stad om vervolgens vandaaruit nog verder weg te trekken, eventueel van een kleinere naar een grotere stad. Tenslotte was migratie niet noodzakelijk definitief: een aanzienlijk deel van de uitwijkelingen keerde na verloop van tijd – en soms herhaaldelijk – naar hun geboortestreek terug (circulaire migratie).
Reactie van de Kerk
De grootschalige migratie van dorpelingen naar de stad wekte nogal wat argwaan op bij onder andere katholieke auteurs. Op het platteland was het katholicisme in de tweede helft van de 19de eeuw nog stevig verankerd, terwijl in de grote steden liberale en socialistische stromingen tot stand kwamen en de ontkerkelijking groter werd. De stedelijke omgeving werd geassocieerd met demoralisering, die zich onder meer uitte in pronkzucht, seksuele losbandigheid, echtscheidingen en toepassing van geboortebeperkend gedrag. Men vreesde dan ook een massaal zedenverval onder de dorpelingen die zich in de stad vestigden. In preken en opvoedende literatuur werden de plattelandsbewoners op de gevaren van de stad gewezen. Een voorbeeld van een dergelijk katholiek-pedagogisch werkje is De Buitenmenschen in de grootstad, geschreven in 1913 door Joris Matheussen.
“À votre service”: Het voorbeeld van het dienstpersoneel
Dienstboden vormden een specifieke en numeriek belangrijke subgroep binnen de ruraal-stedelijke migranten. Al voor de crisis van 1846 en zelfs al tijdens de vroegmoderne periode trokken jaarlijks heel wat plattelandsjongeren – jongens én meisjes, mannen én vrouwen – naar de stad om er als dienstbode te werken. Dienstboden waren doorgaans jonger dan 30 en ongehuwd. Dienstbodenmigratie was dus bij uitstek een tijdelijk fenomeen dat verbonden was aan de levensfase vóór het huwelijk. Het dienstpersoneel ontving van de werkgever naast kost en inwoon ook een loon dat hoger lag dan dat van (agrarisch) dienstpersoneel op het platteland.

Tijdens de tweede helft van de 19de eeuw nam ook deze vorm van migratie toe. Tegelijk onderging deze enkele opmerkelijke veranderingen. De vraag naar dienstboden in de stad steeg onder andere door de aanwas van de industriële burgerij, die op zoek was naar huishoudelijk personeel. Meer dan driekwart van de dienstboden waren rurale immigranten en dit aandeel steeg in de meeste steden gestaag na 1850. Werkgevers gaven immers de voorkeur aan plattelandsjongeren die de reputatie hadden gehoorzamer te zijn dan de stedelijke jeugd. Daarnaast verkozen stedelijke jongeren een job in sectoren waar de persoonlijke vrijheid minder werd beknot. Doordat dienstboden inwoonden bij hun werkgever was hun bewegingsvrijheid namelijk beperkt. Vooral de vraag naar huishoudelijk personeel was groot. Dat had als gevolg dat het beroep van dienstbode gefeminiseerd werd: 80 à 90 procent van de stedelijke dienstboden waren vrouwen.
Dienstboden migreerden doorgaans op hun eentje, in tegenstelling tot bijvoorbeeld een groot deel van de fabriekswerkers, die vaker in gezinsverband vertrokken naar de stad. Dit betekent echter niet dat de beslissing om te gaan dienen een volledig individuele keuze was. Uiteenlopende familiale omstandigheden – waarbij de belangen van de partijen niet noodzakelijk gelijklopend waren – konden aan de basis liggen. Sommige jongeren traden in dienst onder druk van hun ouders, die op die manier een mond minder te voeden hadden en een deel van het loon toegestuurd kregen. Anderen vertrokken na de dood of hertrouw van een ouder. Bij anderen speelden dan weer de eerdere ervaringen van broers of zussen die al in de stad dienden een rol. Het fenomeen waarbij men broers of zussen achterna reisde, heet kettingmigratie. Ondanks blijvende contacten met het gezin van oorsprong, leidde het dienen in de stad tot een zekere onafhankelijkheid van de ouders. In de tweede helft van de 19de eeuw bleven jonge vrouwen dan ook in toenemende mate in de stad wonen nadat ze hun dienstbodencarrière beëindigden (doorgaans omdat ze huwden). Nog ongeveer de helft keerde terug naar hun geboortestreek.
Net zoals andere vormen van migratie tussen platteland en stad werd de massale uittocht van landelijke jongeren – vooral vrouwen – met argusogen bekeken door de katholieke geestelijkheid. Meer nog dan andere migranten waren dienstmeiden kwetsbaar voor verderfelijke stedelijke praktijken. Hun geslacht en leeftijd maakte hen extra beïnvloedbaar. Geïsoleerd in het werkgeversgezin, werden zij niet zelden blootgesteld aan mannen met minder goede bedoelingen. Er kwamen dan ook verschillende handboekjes met gedragsregels op de markt, die de dienstboden moesten bijstaan om op het rechte pad te blijven. Een voorbeeld is De deugdzame dienstmeid in hare plichten onderwezen uit 1901 door Maternus Goyens.
-
Meer weten?
- Brantegem, Annelore. “Migratie naar Brussel in de lange 19de eeuw. La migration vers Bruxelles dans la longue dix-neuvième siècle.” In Herinnering & Migratie. Mémoire & Migration. Memory & Migration, red. Ch. Debroux: 14-51. Brussel: AMVB, 2010.
- De Keyzer, Diane. Madame est servie: Leven in dienst van adel en burgerij. Antwerpen: Van Halewyck, 2016.
- Eggerickx, Thierry. “Les migrations internes en Wallonie et en Belgique de 1840 à 1939: Un essai de synthèse.” In: Histoire de la population de la Belgique et de ses territoires, red. Thierry Eggerickx en Jean-Paul Sanderson: 293-336. Louvain-la-Neuve: Presses Universitaires de Louvain, 2010.
- Goyens, Maternus. De deugdzame dienstmeid in hare plichten onderwezen. Mechelen: St. Franciscus, 1901.
- Greefs, Hilde en Blondé, Bruno. “The growth of urban industrial regions: Belgian developments in comparative perspective, 1750-1850.” In Towns, regions and industries: Urban and industrial change in the Midlands, c.1700-1840, red. Jon Stobart en Neil Raven: 211-227. Manchester: Manchester University Press, 2005.
- Lyna, Dries. “Maastricht en le champ migratoire van de Belgisch-Limburgse steden, ca. 1770-ca. 1850: Had de scheiding in 1839 invloed op de stedelijke invloedssferen?” Studies over de Sociaal-Economische Geschiedenis van Limburg 51 (2006): 81-106.
- Matheussen, Joris. De Buitenmenschen in de grootstad. Gent: Het Volk, 1914.
- Pasleau, Suzy. “Les migrations internes en Belgique: Ruptures et continuités du 18e au 20e siècle.” In Internal and Medium-Distance Migrations in Europe, 1500-1900: 179-203. Santiago de Compostela: ICHD, 1993-1994.
- Piette, Valérie. “Women going to the cities: Migration and stereotypes: The example of servants in Brussels in the nineteenth century.” In Labour and labour markets between town and countryside (Middle Ages - 19th century), red. Bruno Blondé, Eric Vanhaute en Michèle Galand: 278-291. Turnhout: Brepols, 2001.
- Stengers, Jean. “Les mouvements migratoires en Belgique aux 19e et 20e siècles.” Cahiers de Clio 71 (1982): 7-17.
- Stevens, C. “Migraties in het arrondissement Tielt bij het begin van de 19de eeuw.” In Tien bijdragen tot de lokale en regionale demografie in Vlaanderen, red. Michel Cloet en Chris Vandenbroeke: 223-246. Brussel: Gemeentekrediet van België, 1989.
- Vanderstichele, M. “De uitgaande migratie uit Kortrijk in de periode 1867-1880.” De Leiegouw 19, nr. 1-2 (1987): 275-470.
- Van Praag, P. “Demografische ontwikkeling van de Zuidelijke Nederlanden, circa 1800-circa 1975.” In Algemene Geschiedenis der Nederlanden: deel 10, 94-105. Haarlem: Fibula-Van Dishoek, 1977-1982.
- Winter, Anne. Migrants and urban change: Newcomers to Antwerp, 1760-1860. Londen: Pickering and Chatto, 2009.
Cultuur- en Heemkring Sint-Gertrudis
Cultuur- en Heemkring Sint-Gertrudis
Heemkundige kring, vooral bezig met opzoeken van plaatselijke geschiedenis en gebruiken.
Jaarlijks organiseren van dagreis naar historische plaatsen in België. Meerdaagse cultuur- historische reis naar buitenland.
't Pensionaat
't Pensionaat
Wij zetten ons in voor het behoud van alles wat met ons dorp en onze streek te maken heeft op allerlei gebied: foto's, film, artikels, voorwerpen, mondelinge overlevering. Onderwerpen: de grens, volksspelen, schoolgaan, boerenleven, de activiteiten rond het verdwenen station. We streven naar een goede samenwerking met onze Franse buren.
Contact
+3257332208
Openingsuren
Enkel open tijdens evenementen zoals Erfgoeddag, Buren bij Kunstenaars, maandelijkse verzamelbeurzen, organisatie van eigen evenementen.
Collectie
Periodieke publicatie
- Populus Alba
- Internetnieuwsbrief, occasioneel verspreid per mail. Ook online te consulteren en te downloaden via www.abele.be/pensionaat
Bibliotheek van de Sint-Benedictusabdij De Achelse Kluis
Bibliotheek van de Sint-Benedictusabdij De Achelse Kluis
Bibliotheek van de Sint-Benedictusabdij De Achelse Kluis
OPENBARE BIBLIOTHEEK MAASEIK
OPENBARE BIBLIOTHEEK MAASEIK
OPENBARE BIBLIOTHEEK MAASEIK
Mergelgrotten Zichen-Bolder
Mergelgrotten Zichen-Bolder
Mergelgrotten Zichen-Bolder
Schrijfmachinemuseum
Schrijfmachinemuseum
Schrijfmachinemuseum
Archief en Erfgoed Ronse
Archief en Erfgoed Ronse
Archief en Erfgoed Ronse
Gallo-Romeins Weekend vzw
Gallo-Romeins Weekend vzw
Gallo-Romeins Weekend vzw
Geuzenproject Nieuwkerke
Geuzenproject Nieuwkerke
Geuzenproject Nieuwkerke
Haachtse Geschied- en Oudheidkundige Kring
Haachtse Geschied- en Oudheidkundige Kring
Haachtse Geschied- en Oudheidkundige Kring
De Artemeersmolen / FlourPower
De Artemeersmolen / FlourPower
De Artemeersmolen / FlourPower
Atelier Martin Wallaert - Villa Ter Ide
Atelier Martin Wallaert - Villa Ter Ide
Atelier Martin Wallaert - Villa Ter Ide
Lange Max Museum
Lange Max Museum
Lange Max Museum
Belevingscentrum HEY
Belevingscentrum HEY
In HEY ontdek je alles over het Knokke-Heist van toen, nu en straks. In het belevingscentrum kan je naast grasduinen in de geschiedenis van Knokke-Heist ook iconische figuren leren kennen die de gemeente mee vorm gaven. In het paviljoen ontdek je het bruisende toerisme van de badplaats als nooit tevoren. Het wordt een beleving voor jong en oud. Vanuit het belevingscentrum is de dienst Erfgoed van de gemeente Knokke-Heist actief. Wij brengen het beste van ons landschap, erfgoed, Beelden in de Stad (kunst in publieke ruimten) en kunstcollectie op een interactieve manier naar buiten. De uitgebreide collectie van het belevingscentrum is online raadpleegbaar via onze infowebsite Hey - Belevingscentrum (knokke-heist.be) Daarnaast bestaat ook nog een digitaal kennisplatform voor een zo breed mogelijke doelgroep over de Zwinstreek: www.zwinstreek.eu.
Kaarsenmuseum
Kaarsenmuseum
Kaarsenmuseum
Tiense Suikerraffinaderij
Tiense Suikerraffinaderij
Tiense Suikerraffinaderij
Olens Radiomuseum
Olens Radiomuseum
Olens Radiomuseum
Ravels Maarle
Ravels Maarle
Korte geschiedenis
De kerststal werd voor het eerst opgebouwd in 2017 om de gezelligheid in de buurt te vergroten en de mensen in de straat samen te brengen.
Jaar van ontstaan
2017
Oorspronkelijke initiatiefnemers
Buurtcomité Maarle
Ontwerper kerststal
Leden van het Buurtcomité Maarle
Huidige beheerders van de kerststal
Buurtcomité Maarle
Gebruikte materialen en oorsprong
De kerststal is opgebouwd uit gerecycleerde materialen van oude stallen.
Ontwerpers en makers van de kerstbeelden
De kerstbeelden werden ontworpen en gemaakt door leden van het Buurtcomité Maarle en zijn gemaakt uit beschilderde houten platen.
Kasterlee Lichtaart
Kasterlee Lichtaart
Korte geschiedenis
In 1980 nam de middenstandsvereniging van Lichtaart het initiatief om een kerststal op te richten in de buurt van de kerk. Het Kempens karakter van de stal met kunstige beelden en schapen moest kerstsfeer brengen in de hoofdstraat van Lichtaart. Bezielende kracht achter dit initiatief was meer dan 35 jaar lang voorzitter Jos Baudoin. Samen met zijn familie en trouwe medewerkers organiseerde hij, als gelovig man, elk jaar zeer geïnspireerd de heropbouw van dit sfeervolle plekje. Na zijn dood in 2016 schonk de familie de stal en de beelden aan de gemeente Kasterlee.
Jaar van ontstaan
1980
Oorspronkelijke initiatiefnemers
In 1980 werd in Lichtaart een zelfstandige middenstandsorganisatie opgericht. Onder de inspirerende leiding van voorzitter Jos Baudoin zette ze een eindejaarsactie op touw. Om tijdens die periode ook meer sfeer in het dorp te brengen, namen ze het initiatief een kerststal op te richten in de buurt van de kerk.
Ontwerper kerststal
onbekend
Huidige beheerders van de kerststal
De gemeente Kasterlee met medewerking van de kerkfabriek van Lichtaart.
Gebruikte materialen en oorsprong
Naar het voorbeeld van de naburige gemeenten moest deze stal een oud-Kempens karakter hebben. De eiken balken voor de bouw haalde men uit een eeuwenoude schuur die afgebroken werd in de priorij van Corsendonk. Het dak was afgewerkt met stro, oude pannen en zoden. De wanden kregen een lemen vakwerkuitzicht dat zo typisch was voor de eenvoudige boerenhuisjes in onze streken. Armand Van Bouwel en Charel Janssens zorgden voor de opbouw en de kunstvolle bepleistering. De stal werd zo opgemaakt dat hij in één stuk kon vervoerd worden, een taak die het gemeentebestuur op zich nam. Hooi en garven stro werden graag geschonken door Jos Aerts van de Lichtaartse Vlegeldorsers. Enkele vrijwillige medewerkers en de gemeentelijke technische dienst zorgden voor de Kempense omgeving met berk, een vliegden, heide en buntgras. Stro als dakbedekking is niet zo duurzaam. In het begin van de jaren 90 was een nieuw strooien dak nodig, maar ook dit was enkele jaren later weer aan vervanging toe. Toen werd overgeschakeld naar een rieten dak.
Ontwerpers en makers van de kerstbeelden
De Herentalse kunstenares Griet Cambré creëerde de beelden van Maria, Jozef en het Kindje Jezus.
Leuke anekdotes
- De beelden van Maria en Jozef en de levende schapen stonden steeds voor Kerstmis in de stal. De kinderen en later de kleinkinderen van Jos Baudoin werden net voor de middernachtmis over het hek getild om het kerstekindje in de kribbe te leggen.Ze kregen een beurtrol om de muziek in de stal gaande te houden en de schapen te verzorgen. Ze moesten ook de klederen mooi draperen en de armen van Maria en de zakdoek van Sint-Jozef netjes schikken.
- Op woensdagavond 31 december 2014 werd vastgesteld dat het waardevolle jezuskindje uit de kribbe was ontvreemd. Sommigen dachten dat het een dronkemansgrap was, maar het beeldje werd nooit teruggevonden en van de daders is geen spoor. De familie Baudoin zorgde weer voor een nieuw kunstwerkje. De volgende jaren werd camerabewaking voorzien. En het nieuwe kindje werd extra verankerd.
Berlaar Lozenhoek
Zonderschot
Koningshooikt
Koningshooikt
Initiatiefnemers en motivatie
Deze stal werd voor het eerst gebouwd in 1977. De cultuurraad richtte in 2006 een nieuwe stal op om het kerstgevoel in het dorpscentrum te versterken. Ze wordt jaarlijks door stad Lier opgezet en symboliseert Geloof, Vrede en Verbondenheid.
Ontwerper van de kerststal
Jef Verbiest ontwierp de eerste stal, de nieuwe werd door de stad Lier ontworpen. De stal is geïnspireerd op een Kempense boerenschuur.
Gebruikte materialen
De vroegere kerststal bestond uit houten balken en planken en was gebeitst.
De moderne kerststal heeft een houten basis, pannen dak, dubbele deur en een venster in de gevel. Ze wordt omringd door kerstbomen.
Kerstbeelden
De beelden werden vroeger ontleend door de kerkraad, nu zijn ze aangekocht door de stad Lier bij Slabbinck – Brugge.
Vroeger werden er aangeklede paspoppen ontleend bij de parochie van Zandhoven, later werden er aangekocht en gekleed door juffrouw Irma Verbiest, een onderwijzers en Parochiaan. Zij leverde ook het echte haar voor de poppen aan.
De benen van de paspop die Maria afbeeldt werden ingekort om de indruk te geven dat ze knielt.
Het kindje Jezus was oorspronkelijk een wassen beeld en werd na vernieling door vandalen vervangen door een babypop. En toen het schaap van Jef Verbiest stierf, liet hij het opzetten en schonk hij het aan de stad om bij in de stal te zetten.
De huidige beelden in de stal zijn van glasvezel en geproduceerd in Italië.
Geel Poiels kerstdorp
Geel Poiels kerstdorp
Korte geschiedenis
Het kerstdorp is ontstaan door een grap van een buurvrouw. Ze schreef in voor kersttoeren van Rtv in 2002, en haar idee werd uitgeloot om mee te doen. De eerste stal werd gebouwd met dennenbomen en er werd een jeneverkar naast geplaatst met enkele flessen jenever in. Hiervoor werd een vrije gift gevraagd. Dit concept viel in de smaak en werd telkens een beetje uitgebreid, zodat er nu al 6 stallen en een cafeetje zijn met een 30-tal levende dieren.
Extra informatie
Het Poeiels Kerstdorp heeft een eigen facebook-pagina!
Jaar van ontstaan
2002
Oorspronkelijke initiatiefnemers
Fons Vermiert, Frans Verachtert, Jul Smeyers, Herman Schelles, Magda Nevelsteen
Ontwerper kerststal
Schelles Herman, Verachtert Frans, Vermiert Alfons, Jul Smeyers, Ivo Branckaerts
Huidige beheerders van de kerststal
Buurtcomité
Gebruikte materialen en oorsprong
De stal is voor 80% gebouwd uit recyclagemateriaal van afbraak, zoals Boomse dakpannen, houten balken, roosters van klaverstallen en ijzeren dakplaten.
Ontwerpers en makers van de kerstbeelden
De mannequins werden aangekleed door Maria Schelles, Magda Peeters, Rita Verwerft, Magda Nevelsteen, Mariëtte Vansonhoven, Maria Van Reet en Lutgard Spruit, die voor elk beeld geschikte kledij naaiden.
Leuke anekdotes
In deze stal hebben reeds echte geboortes plaatsgevonden! Bij de geiten en de varkentjes, weliswaar.
Meerhout Gestel Hepmansbossen
Meerhout Gestel Hepmansbossen
Korte geschiedenis
Deze kerststal is een van de 6 kerststallen die deel uitmaken van de jaarlijkse geleide kerststallentocht in Gestel. Ze werd voor het eerst opgebouwd rond 2010.
Jaar van ontstaan
Rond 2010
Oorspronkelijke initiatiefnemers
Jos Beckx
Ontwerper kerststal
Jos Beckx
Huidige beheerders van de kerststal
Jos Beckx en Wim Vandenbroeck
Gebruikte materialen en oorsprong
Deze kerststal is gemaakt uit paletten en herbruikte dakpannen.
Ontwerpers en makers van de kerstbeelden
De kartonnen beelden zijn ontworpen door Micheline Michiels en gemaakt door An Beckx. De dieren werden aangekocht.
Mol Postel Klothoeve
Mol Postel Klothoeve
Korte geschiedenis
Op het kruispunt van de Reuselseweg en de Eerselseweg, naast de abdij van Postel, ligt restaurant De Klothoeve. Hier word elk jaar opnieuw, sinds 1994, in de kerstperiode een zeer mooie Oud-Kempische kerststal geplaatst. De kerststal werd oorspronkelijk elders gebruikt. Na onenigheid werd de Klothoeve gevraagd om de kerststal over te nemen, en zo geschiedde. Bij de oude hoeve, in de prachtige groene omgeving, komt de stal helemaal tot zijn recht.
Omdat er volgens de bijbel in de herberg geen plaats meer was wordt er door de huidige ‘herbergier’ samen met vele helpende handen, een werkelijk schitterende kerststal gebouwd. Aangezien Postel ook wel “het groene hart van de Kempen” wordt genoemd, is het niet zo moeilijk hier iets zeer ‘natuurlijks’ en sfeervol te plaatsen. Maar de Klothoeve overtreft elke verwachting!
In de houten kribbe, die bewaakt word door verschillende dieren, wordt pas tijdens de nachtmis in de abdijkerk het kindeke Jezus gelegd. De traditie wil dat de inwoners van Postel na de mis allen een kijkje komen nemen.
Jaar van ontstaan
1994
Oorspronkelijke initiatiefnemers
Jack Aarts, zaakvoerder van de Klothoeve.
Ontwerper kerststal
Pol, die thuis nog vele oude materialen had liggen.
Huidige beheerders van de kerststal
De kerststal wordt opgebouwd door Jack Aarts, zijn familie en het personeel van de Klothoeve.
Gebruikte materialen en oorsprong
De stal is gebouwd uit oude eiken schuurbalken en oude pannen.
Ontwerpers en makers van de kerstbeelden
Berlinda Jacobin. Jozef en Maria, beide oude etalagepoppen, worden gekleed in lakens en gordijnen. Het resultaat is verbazend. Dat beide poppen een hand missen ziet niemand!
Leuke anekdotes
Al 25 jaar zeggen de bezoekers dat de kerststal mooier is dan vorig jaar.
Veel mannen bieden zich aan voor ezel, maar de beheerders wensen er een die water drinkt in plaats van borrels.
De kerststal wordt aangekleed met veel kerstbomen. Veel bezoekers denken dat deze bomen er altijd staan.
Hoogstraten Meersel-Dreef
Hoogstraten Meersel-Dreef
Korte geschiedenis
Tot 1995 was er in Meersel-Dreef niet echt een kerststal. In de kerk waren er wel beelden van de Heilige familie,maar het ging gewoon om witte beelden met het kindje Jezus op wat stro die tegen het hoofdaltaar werden geplaatst. Toen Pater Kapucijn Luk Wouters, een gewezen missionaris, in 1995 benoemd werd tot Kapelaan-Pastoor van de kerk, haalde hij alle beelden van de zolder en liet ze restaureren en schilderen. Tegen kerstmis had hij een mooie grote kerststal in de kerk gebouwd. Daarop bouwden enkele parochianen ook een buitenkerststal op het kerkplein. Sinds enkele jaren onderhouden de leden van een plaatselijke fietsclub zowel de binnen- als de buitenkerststal.
Jaar van ontstaan
1995
Oorspronkelijke initiatiefnemers
Pater Luk Wouters en leden van de plaatselijke fietsclub
Ontwerper kerststal
Pater Luk Wouters en leden van de plaatselijke fietsclub
Huidige beheerders van de kerststal
Pater Luk Wouters en leden van de plaatselijke fietsclub
Gebruikte materialen en oorsprong
De kerststal bestaat uit een houten geraamte met een oud pannendak. De pannen komen van een oude schuur uit de kloosterhof. De kerststal is aangekleed met stro en andere materialen uit oude stallen.
Ontwerpers en makers van de kerstbeelden
De kerstbeelden werden gemaakt door een paar lokale dames. Het zijn mooi aangeklede geraamtes met een mooi gezicht, handen en voeten.
Anekdotes
Elk jaar wordt met Kerstmis de nachtmis en de plechtige hoogmis gevierd. Bij de hoogmis van 10.30 u. zit de kerk steeds helemaal vol. Het kindje Jezus wordt dan in processie naar voor gebracht om het plechtig in de kerststal te leggen. De kleinste kinderen van 3 tot 5 jaar gaan mee in processie naar voor. De kindjes vragen dan vaak of ze het kindje Jezus even mogen aaien. Ooit vroeg een meisje van ca. 4 jaar aan Pater Luk Wouters: “Ben jij de papa?”, waarop hij, tot plezier van de omstanders, ja knikte.
Lille Poederlee
Lille Poederlee
Beschrijving
In Lille kan je in de vier deelgemeenten een typisch Kempense kerststal bezoeken. In Poederlee zet een team van 6 enthousiaste kerststalbouwers al ruim 10 jaar een kerststal op. Die staat op de parking aan het Parochiecentrum Het Mollenhof. De stal met ezels, schapen, konijnen, duiven, kippen en eenden kan je vanaf half december bezoeken.
In de kerk van Poederlee staat een kleine kerststal naar een ontwerp van Eugeen Raeymakers, een Lilse kunstenaar gespecialiseerd in houtdraaien. Hij werd geïnspireerd door een stal in een weide te Pulderbos en bouwde een stal van eiken balken, houten wanden en een dak met Boomse pannen.
De beelden werden ontworpen en gemaakt in hout door een broeder uit Oostakker.
Voordat deze kerststal geplaatst werd, stond er jaarlijks een klein stalletje op de B-parking, dat bij het minste stormweer werd weggeblazen, vandaar dat de huidige kerststal werd gebouwd.
Jaarlijks wordt de kerststal bezocht door de leerlingen van de school. Ook na de kerstviering op kerstavond brengen alle kerkgangers een bezoek aan de kerststal. Het Heggekoor verzorgde ook reeds meerdere optredens met kerkliederen.
Kerststal Donkvrienden
Kerststal Donkvrienden
Ontstaan en initiatief
Sinds 1994 bouwt wijkvereniging ‘de Donkvrienden’ deze buitenkerststal.
Als oudste wijkvereniging van Lier organiseert deze vereniging al 90 jaar lang elke zomer de Donkfeesten. Een winteractiviteit rond kerstmis leek hen een interessant idee ter afwisseling.
Ontwerper en gebruikte materialen
Robert Schoofs (Bertro) ontwierp de stal en de kerstbeelden. Bertro is tevens de creator van het Lierse schapenmonument aan de Zimmertoren, Pallieter en Marieke te paard (thv. de Molbrug) en de beelden op de rotonde thv. firma Van Hool in Koningshooikt.
De stal is een houten schutstal voor vee met een metalen platendak. De menshoge beelden zijn, in tegenstelling tot de meeste kerstbeelden, gemaakt uit koper! De koperen beelden getuigen van een moderne inslag en eigenzinnig, robuust karakter.
De oorspronkelijke schutstal werd een vijftal jaar geleden vervangen door een tweede exemplaar.
Korte geschiedenis
De kerststal op de landelijke Donk wijkt duidelijk af van de klassieke voorstelling die we van een kerststal hebben. De verlichte stal is een imitatie van een typische schutplaats voor vee op de Donkse buiten.
De beelden, op ware grootte uit koperplaat, zijn van de hand van Bertro. Origineel en verrassend is de Mariafiguur, die het ongeboren kind Jezus in zich draagt (visueel waarneembaar); pas na Kerstnacht zal het kind in de kribbe liggen. Nochtans behoudt Maria een ingetogen eenvoud t.o.v. het robuuste van haar omgeving.
We zien een familie, uitgeput na een lange reis. Hun valiezen met hun schamele bezittingen staan in de hoek van de stal. Waren ze te arm om een hotelkamer te betalen? Waren ze nergens welkom en bleven de deuren waar ze aanklopten gesloten? Zijn het asielzoekers die in allerijl hun thuis, hun vaderland moesten verlaten?
De eigenaar van de stal zit bij hen. Buiten een druppel heeft hij niet veel om hen aan te bieden. Daar kunnen zij zich een beetje aan opwarmen. Gewoon de aanwezigheid van de eigenaar brengt hen misschien een beetje warmte, gewoon iemand die hen een beetje aandacht geeft in deze vreemde omgeving.
Wie zijn die vreemde mannen die buiten aan de stal staan? Zij kwamen uit oostelijke richting. Zijn het landlopers? Zoeken zij ook beschutting voor de nacht? Of volgen zij misschien de ster die boven de stal schijnt? Leidt die ster hen naar een betere plek waar er rust en vrede heerst? Leidt die ster hen naar een betere toekomst?
Zoveel vragen waar de bezoeker zelf mag op antwoorden.
De Donkvrienden danken u alvast voor uw bezoek en wensen u een vredig kerstfeest toe!
Lier Grote Markt – Herberg Zeemeerminnetje
Lier Grote Markt – Herberg Zeemeerminnetje
Initiatiefnemers
Het stadsbestuur van Lier bouwt deze afgesloten stal jaarlijks op sinds 1999. De stal verwijst naar een tafereel uit het boek en toneelstuk ‘En waar de ster bleef stille staan’ van Felix Timmermans.
Eerder stond er een vergelijkbare kerststal, maar deze werd meerdere malen beschadigd door vandalen. Om die reden werd een nieuwe kerststal gebouwd, die ook gebaseerd werd op een scène uit het boek.
Ontwerper
Frank Verelst studeerde af als binnenhuisarchitect en was zijn hele beroepscarrière verbonden aan de stad Lier. In zijn vrije tijd was hij ook decorbouwer voor de toneelvereniging ‘Schoolbond’.
Inspiratie van de ontwerper
Verelst ontwierp meerdere malen de decors voor het toneelstuk ‘ En waar de ster bleef stille staan’. Hij speelde ook enkele malen als figurant mee in het stuk. Daarom kon hij zich perfect inleven in de op te roepen sfeer van het fragment.
Felix Timmermans was, buiten schrijver, ook tekenaar. De tekeningetjes in het boekje inspireerde ook Frank bij het ontwerpen van de herberg ‘ In het Zeemeerminnetje’.
Gebruikte materialen
De herberg lijkt weggelopen uit Anton Pieks Efteling. De herberg wordt zo opgebouwd dat deze gemakkelijk op -en afgebroken kan worden. Het pannendak bestaat uit originele Boomse pannen.
Kerstbeelden
De beelden werden mede ontworpen door Frank Verelst en in samenspraak met de stadsdiensten ineengezet.
De hoofden zijn gemaakt door de Stedelijke Academie voor Schone Kunsten. De toenmalige acteurs van het toneelstuk stonden hiervoor model.
De lichamen zijn gemaakt uit tweedehands polyester paspoppen.
Korte geschiedenis van de kerststal
Zoals hierboven reeds aangehaald evoceert de kerststal een fragment uit het boek / toneelstuk ‘en waar de ster bleef stille staan’ van de Lierse Schrijver Felix Timmermans. Het toneelstuk bestaat uit vier opeenvolgende wonderlijke kerstmissen.
Hier gaat het over de eerste Kerstmis, meer bepaald over wanneer in de herberg ‘Het zeemeerminneke’ bij Pollien Pap drie armoezaaiers samen zitten. Schrobberbeeck (een bedelaar), Pitje Vogel (een visser) en Suskewiet (een schaapsherder) spreken af om bij de rijke boeren van de streek te gaan zingen als drie koningen.
Op hun ronde halen ze een grote buit binnen. Maar wanneer ze op de terugweg de heilige familie ontmoeten, geven ze al hun centen en eten af aan zij die het nog slechter hebben.
Anekdotes
De kerststal wordt door een camera bewaakt. Op een van de cafétafels staat altijd een lege kom soep. Iemand had ooit enkele koperen centen in dat kommetje geworpen. Op het einde van de kerstperiode lag er een kleine € 20 aan muntstukken in die kom.
Gezien de camerabewaking, had niemand het aangedurfd om ook maar één cent uit het kommetje te nemen. De € 20 werd uiteindelijk aan een goed doel geschonken.
Geel Larum
Geel Larum
Korte geschiedenis
Geïnspireerd door de kerststallentraditie in de regio, en als dank aan Onze Lieve Vrouw voor een geschenk uit de hemel, werd de kerststal van Larum voor het eerst gebouwd in 1985.
Jaar van ontstaan
1985
Oorspronkelijke initiatiefnemers
Alfons Helsen, met hulp van Jef Verellen, Frans Bakelants, Leo Kriekemans en de Landelijke Gilde.
Ontwerper kerststal
Alfons Helsen was de architect en bedenker van deze stal. Hij liet zich voor het ontwerp inspireren door de lemen huisjes van vroeger.
Huidige beheerders van de kerststal
Landelijke Gilde. Zij financierden ook de verlichting, schilderwerken en dakwerken.
Gebruikte materialen en oorsprong
Dennenbomen uit het bos van Alfons Helsen in Bel vormen de basis voor deze kerststal.
Ontwerpers en makers van de kerstbeelden
Etalagepoppen werden aangekleed. Het kindje jezus is een speelpop voor kinderen die in doeken gewikkeld werd. Het aankleden en het wassen en strijken van hun kledij gebeurt door de familie Verellen – Van Sand.
Leuke anekdotes
De stal staat opgeborgen in een schuur en wordt jaarlijks opgehaald met een kar en een hoogtewerker.
Beerse Vlimmeren
Beerse Vlimmeren
Korte geschiedenis
In 1987 werd het plan opgevat om een eigen kerststal te bouwen nadat de gemeente enkele malen een kerststal had neergezet die lokaal verder afgewerkt moest worden. Indachtig het gezegde “wat we zelf doen, doen we beter” ging men in het najaar van 1987 van start om voor het eerst zelf een kerststal op te bouwen. Bomen kwamen van een plaatselijke bouwaannemer toen deze moesten wijken voor een nieuwe villa. De bomen werden gezaagd in een gekende zagerij van Wechelderzande. Voor het timmerwerk kon men beroep doen op twee ervaren vaklui van Vlimmeren. Het was wel zwaar werk want het hout was nog groen en nat. Het werden twee vakken, eentje voor de dieren en eentje voor de beelden. Om het hout te beschermen tegen rotten en “memel” werd het behandeld met afloop-olie en petroleum. Na enkele jaren bleek de stal te klein. Weer kreeg men bomen om te zagen. Er kwam nu ook een winterbar (door de kerststalbouwer het ‘bierkot’ genoemd) bij. Deze is tijdens de kerstdagen geopend, kwestie van iets extra te verdienen voor een borrel tijdens het opstellen of afbreken.
Jaar van ontstaan
1987
Oorspronkelijke initiatiefnemers
Gust Van Der Linden, Mil Michielsen, Louis Boogaerts, Louis Van den Langenberg, Louis Jansen en nog vele anderen.
Ontwerper kerststal
Gust Van der Linden
Huidige beheerders
Kerststalcomité Vlimmeren
Gebruikte materialen
De constructie is gemaakt uit hout afkomstig van gerooide bomen (omwille van villabouw) en van de omliggende bossen. De boomse pannen zijn gekregen van boeren die hun schuur of stal afbraken.
Ontwerpers en makers van de kerstbeelden
Paspoppen dienden voor de beelden. Voor het Mariabeeld was een knielende paspop nodig. Deze had echter een gebroken been. Met plaaster en ijzerdraad werd ze gerepareerd. Het Mariabeeld doet nog altijd dienst. De aankleding gebeurde door de plaatselijke vrouwenverenigingen. Zij vonden dit geen immers geen werk voor mannen.
Leuke Anekdotes
Enkele jonge mannen (met een pint teveel op) wedden dat ze den ezel mee naar hun stamcafé konden brengen. De ezel liet zich niet doen en gedroeg zich als een echte ezel. Hun poging hield op toen één van hen “een ferme patat” tegen zijn schenen kreeg en een andere het gebit van den ezel voelde. Weddenschap verloren…
Herentals
Herentals
Beschrijving
Een grote, typische kerststal met veel groendecoratie wordt jaarlijks in samenwerking met groendienst Stad Herentals en het Scheppersinstituut neergezet op de grote markt van Herentals.
Tijdens de jaarlijkse kerstmarkt in december, wordt de kerststal gevuld met levende beelden door Theater Spektakel.
Huidige beheerders van de kerststal
Momenteel wordt de kerststal opgebouwd door het gemeentepersoneel en de leerlingen van het Technisch Instituut Scheppers.
Gebruikte materialen
Het geraamte bestaat uit kippendraad en metalen buizen, de hoofden van de kerstbeelden zijn van gips.
Retie Centrum
Retie Centrum
Deze kerststal wordt al jaren opgebouwd door de Technische dienst van de gemeente Retie. Zij starten na Sinterklaas, en bergen de stal weer op na driekoningen. De stal wordt aangekleed door enkele vrijwilligers. Zij komen de dieren ook meermaals per dag eten geven. De ezels wandelen elk jaar naar de kerststal onder begeleiding van kinderen, ouders en grootouders uit de buurt. Hier vind je foto’s van het gebeuren.
Ravels Maarle
Ravels Maarle
Korte geschiedenis
De kerststal werd voor het eerst opgebouwd in 2017 om de gezelligheid in de buurt te vergroten en de mensen in de straat samen te brengen.
Jaar van ontstaan
2017
Oorspronkelijke initiatiefnemers
Buurtcomité Maarle
Ontwerper kerststal
Leden van het Buurtcomité Maarle
Huidige beheerders van de kerststal
Buurtcomité Maarle
Gebruikte materialen en oorsprong
De kerststal is opgebouwd uit gerecycleerde materialen van oude stallen.
Ontwerpers en makers van de kerstbeelden
De kerstbeelden werden ontworpen en gemaakt door leden van het Buurtcomité Maarle en zijn gemaakt uit beschilderde houten platen.
Kasterlee Lichtaart
Kasterlee Lichtaart
Korte geschiedenis
In 1980 nam de middenstandsvereniging van Lichtaart het initiatief om een kerststal op te richten in de buurt van de kerk. Het Kempens karakter van de stal met kunstige beelden en schapen moest kerstsfeer brengen in de hoofdstraat van Lichtaart. Bezielende kracht achter dit initiatief was meer dan 35 jaar lang voorzitter Jos Baudoin. Samen met zijn familie en trouwe medewerkers organiseerde hij, als gelovig man, elk jaar zeer geïnspireerd de heropbouw van dit sfeervolle plekje. Na zijn dood in 2016 schonk de familie de stal en de beelden aan de gemeente Kasterlee.
Jaar van ontstaan
1980
Oorspronkelijke initiatiefnemers
In 1980 werd in Lichtaart een zelfstandige middenstandsorganisatie opgericht. Onder de inspirerende leiding van voorzitter Jos Baudoin zette ze een eindejaarsactie op touw. Om tijdens die periode ook meer sfeer in het dorp te brengen, namen ze het initiatief een kerststal op te richten in de buurt van de kerk.
Ontwerper kerststal
onbekend
Huidige beheerders van de kerststal
De gemeente Kasterlee met medewerking van de kerkfabriek van Lichtaart.
Gebruikte materialen en oorsprong
Naar het voorbeeld van de naburige gemeenten moest deze stal een oud-Kempens karakter hebben. De eiken balken voor de bouw haalde men uit een eeuwenoude schuur die afgebroken werd in de priorij van Corsendonk. Het dak was afgewerkt met stro, oude pannen en zoden. De wanden kregen een lemen vakwerkuitzicht dat zo typisch was voor de eenvoudige boerenhuisjes in onze streken. Armand Van Bouwel en Charel Janssens zorgden voor de opbouw en de kunstvolle bepleistering. De stal werd zo opgemaakt dat hij in één stuk kon vervoerd worden, een taak die het gemeentebestuur op zich nam. Hooi en garven stro werden graag geschonken door Jos Aerts van de Lichtaartse Vlegeldorsers. Enkele vrijwillige medewerkers en de gemeentelijke technische dienst zorgden voor de Kempense omgeving met berk, een vliegden, heide en buntgras. Stro als dakbedekking is niet zo duurzaam. In het begin van de jaren 90 was een nieuw strooien dak nodig, maar ook dit was enkele jaren later weer aan vervanging toe. Toen werd overgeschakeld naar een rieten dak.
Ontwerpers en makers van de kerstbeelden
De Herentalse kunstenares Griet Cambré creëerde de beelden van Maria, Jozef en het Kindje Jezus.
Leuke anekdotes
- De beelden van Maria en Jozef en de levende schapen stonden steeds voor Kerstmis in de stal. De kinderen en later de kleinkinderen van Jos Baudoin werden net voor de middernachtmis over het hek getild om het kerstekindje in de kribbe te leggen.Ze kregen een beurtrol om de muziek in de stal gaande te houden en de schapen te verzorgen. Ze moesten ook de klederen mooi draperen en de armen van Maria en de zakdoek van Sint-Jozef netjes schikken.
- Op woensdagavond 31 december 2014 werd vastgesteld dat het waardevolle jezuskindje uit de kribbe was ontvreemd. Sommigen dachten dat het een dronkemansgrap was, maar het beeldje werd nooit teruggevonden en van de daders is geen spoor. De familie Baudoin zorgde weer voor een nieuw kunstwerkje. De volgende jaren werd camerabewaking voorzien. En het nieuwe kindje werd extra verankerd.
Berlaar Lozenhoek
Zonderschot
Koningshooikt
Koningshooikt
Initiatiefnemers en motivatie
Deze stal werd voor het eerst gebouwd in 1977. De cultuurraad richtte in 2006 een nieuwe stal op om het kerstgevoel in het dorpscentrum te versterken. Ze wordt jaarlijks door stad Lier opgezet en symboliseert Geloof, Vrede en Verbondenheid.
Ontwerper van de kerststal
Jef Verbiest ontwierp de eerste stal, de nieuwe werd door de stad Lier ontworpen. De stal is geïnspireerd op een Kempense boerenschuur.
Gebruikte materialen
De vroegere kerststal bestond uit houten balken en planken en was gebeitst.
De moderne kerststal heeft een houten basis, pannen dak, dubbele deur en een venster in de gevel. Ze wordt omringd door kerstbomen.
Kerstbeelden
De beelden werden vroeger ontleend door de kerkraad, nu zijn ze aangekocht door de stad Lier bij Slabbinck – Brugge.
Vroeger werden er aangeklede paspoppen ontleend bij de parochie van Zandhoven, later werden er aangekocht en gekleed door juffrouw Irma Verbiest, een onderwijzers en Parochiaan. Zij leverde ook het echte haar voor de poppen aan.
De benen van de paspop die Maria afbeeldt werden ingekort om de indruk te geven dat ze knielt.
Het kindje Jezus was oorspronkelijk een wassen beeld en werd na vernieling door vandalen vervangen door een babypop. En toen het schaap van Jef Verbiest stierf, liet hij het opzetten en schonk hij het aan de stad om bij in de stal te zetten.
De huidige beelden in de stal zijn van glasvezel en geproduceerd in Italië.
Geel Poiels kerstdorp
Geel Poiels kerstdorp
Korte geschiedenis
Het kerstdorp is ontstaan door een grap van een buurvrouw. Ze schreef in voor kersttoeren van Rtv in 2002, en haar idee werd uitgeloot om mee te doen. De eerste stal werd gebouwd met dennenbomen en er werd een jeneverkar naast geplaatst met enkele flessen jenever in. Hiervoor werd een vrije gift gevraagd. Dit concept viel in de smaak en werd telkens een beetje uitgebreid, zodat er nu al 6 stallen en een cafeetje zijn met een 30-tal levende dieren.
Extra informatie
Het Poeiels Kerstdorp heeft een eigen facebook-pagina!
Jaar van ontstaan
2002
Oorspronkelijke initiatiefnemers
Fons Vermiert, Frans Verachtert, Jul Smeyers, Herman Schelles, Magda Nevelsteen
Ontwerper kerststal
Schelles Herman, Verachtert Frans, Vermiert Alfons, Jul Smeyers, Ivo Branckaerts
Huidige beheerders van de kerststal
Buurtcomité
Gebruikte materialen en oorsprong
De stal is voor 80% gebouwd uit recyclagemateriaal van afbraak, zoals Boomse dakpannen, houten balken, roosters van klaverstallen en ijzeren dakplaten.
Ontwerpers en makers van de kerstbeelden
De mannequins werden aangekleed door Maria Schelles, Magda Peeters, Rita Verwerft, Magda Nevelsteen, Mariëtte Vansonhoven, Maria Van Reet en Lutgard Spruit, die voor elk beeld geschikte kledij naaiden.
Leuke anekdotes
In deze stal hebben reeds echte geboortes plaatsgevonden! Bij de geiten en de varkentjes, weliswaar.
Meerhout Gestel Hepmansbossen
Meerhout Gestel Hepmansbossen
Korte geschiedenis
Deze kerststal is een van de 6 kerststallen die deel uitmaken van de jaarlijkse geleide kerststallentocht in Gestel. Ze werd voor het eerst opgebouwd rond 2010.
Jaar van ontstaan
Rond 2010
Oorspronkelijke initiatiefnemers
Jos Beckx
Ontwerper kerststal
Jos Beckx
Huidige beheerders van de kerststal
Jos Beckx en Wim Vandenbroeck
Gebruikte materialen en oorsprong
Deze kerststal is gemaakt uit paletten en herbruikte dakpannen.
Ontwerpers en makers van de kerstbeelden
De kartonnen beelden zijn ontworpen door Micheline Michiels en gemaakt door An Beckx. De dieren werden aangekocht.
Mol Postel Klothoeve
Mol Postel Klothoeve
Korte geschiedenis
Op het kruispunt van de Reuselseweg en de Eerselseweg, naast de abdij van Postel, ligt restaurant De Klothoeve. Hier word elk jaar opnieuw, sinds 1994, in de kerstperiode een zeer mooie Oud-Kempische kerststal geplaatst. De kerststal werd oorspronkelijk elders gebruikt. Na onenigheid werd de Klothoeve gevraagd om de kerststal over te nemen, en zo geschiedde. Bij de oude hoeve, in de prachtige groene omgeving, komt de stal helemaal tot zijn recht.
Omdat er volgens de bijbel in de herberg geen plaats meer was wordt er door de huidige ‘herbergier’ samen met vele helpende handen, een werkelijk schitterende kerststal gebouwd. Aangezien Postel ook wel “het groene hart van de Kempen” wordt genoemd, is het niet zo moeilijk hier iets zeer ‘natuurlijks’ en sfeervol te plaatsen. Maar de Klothoeve overtreft elke verwachting!
In de houten kribbe, die bewaakt word door verschillende dieren, wordt pas tijdens de nachtmis in de abdijkerk het kindeke Jezus gelegd. De traditie wil dat de inwoners van Postel na de mis allen een kijkje komen nemen.
Jaar van ontstaan
1994
Oorspronkelijke initiatiefnemers
Jack Aarts, zaakvoerder van de Klothoeve.
Ontwerper kerststal
Pol, die thuis nog vele oude materialen had liggen.
Huidige beheerders van de kerststal
De kerststal wordt opgebouwd door Jack Aarts, zijn familie en het personeel van de Klothoeve.
Gebruikte materialen en oorsprong
De stal is gebouwd uit oude eiken schuurbalken en oude pannen.
Ontwerpers en makers van de kerstbeelden
Berlinda Jacobin. Jozef en Maria, beide oude etalagepoppen, worden gekleed in lakens en gordijnen. Het resultaat is verbazend. Dat beide poppen een hand missen ziet niemand!
Leuke anekdotes
Al 25 jaar zeggen de bezoekers dat de kerststal mooier is dan vorig jaar.
Veel mannen bieden zich aan voor ezel, maar de beheerders wensen er een die water drinkt in plaats van borrels.
De kerststal wordt aangekleed met veel kerstbomen. Veel bezoekers denken dat deze bomen er altijd staan.
Hoogstraten Meersel-Dreef
Hoogstraten Meersel-Dreef
Korte geschiedenis
Tot 1995 was er in Meersel-Dreef niet echt een kerststal. In de kerk waren er wel beelden van de Heilige familie,maar het ging gewoon om witte beelden met het kindje Jezus op wat stro die tegen het hoofdaltaar werden geplaatst. Toen Pater Kapucijn Luk Wouters, een gewezen missionaris, in 1995 benoemd werd tot Kapelaan-Pastoor van de kerk, haalde hij alle beelden van de zolder en liet ze restaureren en schilderen. Tegen kerstmis had hij een mooie grote kerststal in de kerk gebouwd. Daarop bouwden enkele parochianen ook een buitenkerststal op het kerkplein. Sinds enkele jaren onderhouden de leden van een plaatselijke fietsclub zowel de binnen- als de buitenkerststal.
Jaar van ontstaan
1995
Oorspronkelijke initiatiefnemers
Pater Luk Wouters en leden van de plaatselijke fietsclub
Ontwerper kerststal
Pater Luk Wouters en leden van de plaatselijke fietsclub
Huidige beheerders van de kerststal
Pater Luk Wouters en leden van de plaatselijke fietsclub
Gebruikte materialen en oorsprong
De kerststal bestaat uit een houten geraamte met een oud pannendak. De pannen komen van een oude schuur uit de kloosterhof. De kerststal is aangekleed met stro en andere materialen uit oude stallen.
Ontwerpers en makers van de kerstbeelden
De kerstbeelden werden gemaakt door een paar lokale dames. Het zijn mooi aangeklede geraamtes met een mooi gezicht, handen en voeten.
Anekdotes
Elk jaar wordt met Kerstmis de nachtmis en de plechtige hoogmis gevierd. Bij de hoogmis van 10.30 u. zit de kerk steeds helemaal vol. Het kindje Jezus wordt dan in processie naar voor gebracht om het plechtig in de kerststal te leggen. De kleinste kinderen van 3 tot 5 jaar gaan mee in processie naar voor. De kindjes vragen dan vaak of ze het kindje Jezus even mogen aaien. Ooit vroeg een meisje van ca. 4 jaar aan Pater Luk Wouters: “Ben jij de papa?”, waarop hij, tot plezier van de omstanders, ja knikte.
Lille Poederlee
Lille Poederlee
Beschrijving
In Lille kan je in de vier deelgemeenten een typisch Kempense kerststal bezoeken. In Poederlee zet een team van 6 enthousiaste kerststalbouwers al ruim 10 jaar een kerststal op. Die staat op de parking aan het Parochiecentrum Het Mollenhof. De stal met ezels, schapen, konijnen, duiven, kippen en eenden kan je vanaf half december bezoeken.
In de kerk van Poederlee staat een kleine kerststal naar een ontwerp van Eugeen Raeymakers, een Lilse kunstenaar gespecialiseerd in houtdraaien. Hij werd geïnspireerd door een stal in een weide te Pulderbos en bouwde een stal van eiken balken, houten wanden en een dak met Boomse pannen.
De beelden werden ontworpen en gemaakt in hout door een broeder uit Oostakker.
Voordat deze kerststal geplaatst werd, stond er jaarlijks een klein stalletje op de B-parking, dat bij het minste stormweer werd weggeblazen, vandaar dat de huidige kerststal werd gebouwd.
Jaarlijks wordt de kerststal bezocht door de leerlingen van de school. Ook na de kerstviering op kerstavond brengen alle kerkgangers een bezoek aan de kerststal. Het Heggekoor verzorgde ook reeds meerdere optredens met kerkliederen.
Kerststal Donkvrienden
Kerststal Donkvrienden
Ontstaan en initiatief
Sinds 1994 bouwt wijkvereniging ‘de Donkvrienden’ deze buitenkerststal.
Als oudste wijkvereniging van Lier organiseert deze vereniging al 90 jaar lang elke zomer de Donkfeesten. Een winteractiviteit rond kerstmis leek hen een interessant idee ter afwisseling.
Ontwerper en gebruikte materialen
Robert Schoofs (Bertro) ontwierp de stal en de kerstbeelden. Bertro is tevens de creator van het Lierse schapenmonument aan de Zimmertoren, Pallieter en Marieke te paard (thv. de Molbrug) en de beelden op de rotonde thv. firma Van Hool in Koningshooikt.
De stal is een houten schutstal voor vee met een metalen platendak. De menshoge beelden zijn, in tegenstelling tot de meeste kerstbeelden, gemaakt uit koper! De koperen beelden getuigen van een moderne inslag en eigenzinnig, robuust karakter.
De oorspronkelijke schutstal werd een vijftal jaar geleden vervangen door een tweede exemplaar.
Korte geschiedenis
De kerststal op de landelijke Donk wijkt duidelijk af van de klassieke voorstelling die we van een kerststal hebben. De verlichte stal is een imitatie van een typische schutplaats voor vee op de Donkse buiten.
De beelden, op ware grootte uit koperplaat, zijn van de hand van Bertro. Origineel en verrassend is de Mariafiguur, die het ongeboren kind Jezus in zich draagt (visueel waarneembaar); pas na Kerstnacht zal het kind in de kribbe liggen. Nochtans behoudt Maria een ingetogen eenvoud t.o.v. het robuuste van haar omgeving.
We zien een familie, uitgeput na een lange reis. Hun valiezen met hun schamele bezittingen staan in de hoek van de stal. Waren ze te arm om een hotelkamer te betalen? Waren ze nergens welkom en bleven de deuren waar ze aanklopten gesloten? Zijn het asielzoekers die in allerijl hun thuis, hun vaderland moesten verlaten?
De eigenaar van de stal zit bij hen. Buiten een druppel heeft hij niet veel om hen aan te bieden. Daar kunnen zij zich een beetje aan opwarmen. Gewoon de aanwezigheid van de eigenaar brengt hen misschien een beetje warmte, gewoon iemand die hen een beetje aandacht geeft in deze vreemde omgeving.
Wie zijn die vreemde mannen die buiten aan de stal staan? Zij kwamen uit oostelijke richting. Zijn het landlopers? Zoeken zij ook beschutting voor de nacht? Of volgen zij misschien de ster die boven de stal schijnt? Leidt die ster hen naar een betere plek waar er rust en vrede heerst? Leidt die ster hen naar een betere toekomst?
Zoveel vragen waar de bezoeker zelf mag op antwoorden.
De Donkvrienden danken u alvast voor uw bezoek en wensen u een vredig kerstfeest toe!
Lier Grote Markt – Herberg Zeemeerminnetje
Lier Grote Markt – Herberg Zeemeerminnetje
Initiatiefnemers
Het stadsbestuur van Lier bouwt deze afgesloten stal jaarlijks op sinds 1999. De stal verwijst naar een tafereel uit het boek en toneelstuk ‘En waar de ster bleef stille staan’ van Felix Timmermans.
Eerder stond er een vergelijkbare kerststal, maar deze werd meerdere malen beschadigd door vandalen. Om die reden werd een nieuwe kerststal gebouwd, die ook gebaseerd werd op een scène uit het boek.
Ontwerper
Frank Verelst studeerde af als binnenhuisarchitect en was zijn hele beroepscarrière verbonden aan de stad Lier. In zijn vrije tijd was hij ook decorbouwer voor de toneelvereniging ‘Schoolbond’.
Inspiratie van de ontwerper
Verelst ontwierp meerdere malen de decors voor het toneelstuk ‘ En waar de ster bleef stille staan’. Hij speelde ook enkele malen als figurant mee in het stuk. Daarom kon hij zich perfect inleven in de op te roepen sfeer van het fragment.
Felix Timmermans was, buiten schrijver, ook tekenaar. De tekeningetjes in het boekje inspireerde ook Frank bij het ontwerpen van de herberg ‘ In het Zeemeerminnetje’.
Gebruikte materialen
De herberg lijkt weggelopen uit Anton Pieks Efteling. De herberg wordt zo opgebouwd dat deze gemakkelijk op -en afgebroken kan worden. Het pannendak bestaat uit originele Boomse pannen.
Kerstbeelden
De beelden werden mede ontworpen door Frank Verelst en in samenspraak met de stadsdiensten ineengezet.
De hoofden zijn gemaakt door de Stedelijke Academie voor Schone Kunsten. De toenmalige acteurs van het toneelstuk stonden hiervoor model.
De lichamen zijn gemaakt uit tweedehands polyester paspoppen.
Korte geschiedenis van de kerststal
Zoals hierboven reeds aangehaald evoceert de kerststal een fragment uit het boek / toneelstuk ‘en waar de ster bleef stille staan’ van de Lierse Schrijver Felix Timmermans. Het toneelstuk bestaat uit vier opeenvolgende wonderlijke kerstmissen.
Hier gaat het over de eerste Kerstmis, meer bepaald over wanneer in de herberg ‘Het zeemeerminneke’ bij Pollien Pap drie armoezaaiers samen zitten. Schrobberbeeck (een bedelaar), Pitje Vogel (een visser) en Suskewiet (een schaapsherder) spreken af om bij de rijke boeren van de streek te gaan zingen als drie koningen.
Op hun ronde halen ze een grote buit binnen. Maar wanneer ze op de terugweg de heilige familie ontmoeten, geven ze al hun centen en eten af aan zij die het nog slechter hebben.
Anekdotes
De kerststal wordt door een camera bewaakt. Op een van de cafétafels staat altijd een lege kom soep. Iemand had ooit enkele koperen centen in dat kommetje geworpen. Op het einde van de kerstperiode lag er een kleine € 20 aan muntstukken in die kom.
Gezien de camerabewaking, had niemand het aangedurfd om ook maar één cent uit het kommetje te nemen. De € 20 werd uiteindelijk aan een goed doel geschonken.
Geel Larum
Geel Larum
Korte geschiedenis
Geïnspireerd door de kerststallentraditie in de regio, en als dank aan Onze Lieve Vrouw voor een geschenk uit de hemel, werd de kerststal van Larum voor het eerst gebouwd in 1985.
Jaar van ontstaan
1985
Oorspronkelijke initiatiefnemers
Alfons Helsen, met hulp van Jef Verellen, Frans Bakelants, Leo Kriekemans en de Landelijke Gilde.
Ontwerper kerststal
Alfons Helsen was de architect en bedenker van deze stal. Hij liet zich voor het ontwerp inspireren door de lemen huisjes van vroeger.
Huidige beheerders van de kerststal
Landelijke Gilde. Zij financierden ook de verlichting, schilderwerken en dakwerken.
Gebruikte materialen en oorsprong
Dennenbomen uit het bos van Alfons Helsen in Bel vormen de basis voor deze kerststal.
Ontwerpers en makers van de kerstbeelden
Etalagepoppen werden aangekleed. Het kindje jezus is een speelpop voor kinderen die in doeken gewikkeld werd. Het aankleden en het wassen en strijken van hun kledij gebeurt door de familie Verellen – Van Sand.
Leuke anekdotes
De stal staat opgeborgen in een schuur en wordt jaarlijks opgehaald met een kar en een hoogtewerker.
Beerse Vlimmeren
Beerse Vlimmeren
Korte geschiedenis
In 1987 werd het plan opgevat om een eigen kerststal te bouwen nadat de gemeente enkele malen een kerststal had neergezet die lokaal verder afgewerkt moest worden. Indachtig het gezegde “wat we zelf doen, doen we beter” ging men in het najaar van 1987 van start om voor het eerst zelf een kerststal op te bouwen. Bomen kwamen van een plaatselijke bouwaannemer toen deze moesten wijken voor een nieuwe villa. De bomen werden gezaagd in een gekende zagerij van Wechelderzande. Voor het timmerwerk kon men beroep doen op twee ervaren vaklui van Vlimmeren. Het was wel zwaar werk want het hout was nog groen en nat. Het werden twee vakken, eentje voor de dieren en eentje voor de beelden. Om het hout te beschermen tegen rotten en “memel” werd het behandeld met afloop-olie en petroleum. Na enkele jaren bleek de stal te klein. Weer kreeg men bomen om te zagen. Er kwam nu ook een winterbar (door de kerststalbouwer het ‘bierkot’ genoemd) bij. Deze is tijdens de kerstdagen geopend, kwestie van iets extra te verdienen voor een borrel tijdens het opstellen of afbreken.
Jaar van ontstaan
1987
Oorspronkelijke initiatiefnemers
Gust Van Der Linden, Mil Michielsen, Louis Boogaerts, Louis Van den Langenberg, Louis Jansen en nog vele anderen.
Ontwerper kerststal
Gust Van der Linden
Huidige beheerders
Kerststalcomité Vlimmeren
Gebruikte materialen
De constructie is gemaakt uit hout afkomstig van gerooide bomen (omwille van villabouw) en van de omliggende bossen. De boomse pannen zijn gekregen van boeren die hun schuur of stal afbraken.
Ontwerpers en makers van de kerstbeelden
Paspoppen dienden voor de beelden. Voor het Mariabeeld was een knielende paspop nodig. Deze had echter een gebroken been. Met plaaster en ijzerdraad werd ze gerepareerd. Het Mariabeeld doet nog altijd dienst. De aankleding gebeurde door de plaatselijke vrouwenverenigingen. Zij vonden dit geen immers geen werk voor mannen.
Leuke Anekdotes
Enkele jonge mannen (met een pint teveel op) wedden dat ze den ezel mee naar hun stamcafé konden brengen. De ezel liet zich niet doen en gedroeg zich als een echte ezel. Hun poging hield op toen één van hen “een ferme patat” tegen zijn schenen kreeg en een andere het gebit van den ezel voelde. Weddenschap verloren…
Herentals
Herentals
Beschrijving
Een grote, typische kerststal met veel groendecoratie wordt jaarlijks in samenwerking met groendienst Stad Herentals en het Scheppersinstituut neergezet op de grote markt van Herentals.
Tijdens de jaarlijkse kerstmarkt in december, wordt de kerststal gevuld met levende beelden door Theater Spektakel.
Huidige beheerders van de kerststal
Momenteel wordt de kerststal opgebouwd door het gemeentepersoneel en de leerlingen van het Technisch Instituut Scheppers.
Gebruikte materialen
Het geraamte bestaat uit kippendraad en metalen buizen, de hoofden van de kerstbeelden zijn van gips.
Retie Centrum
Retie Centrum
Deze kerststal wordt al jaren opgebouwd door de Technische dienst van de gemeente Retie. Zij starten na Sinterklaas, en bergen de stal weer op na driekoningen. De stal wordt aangekleed door enkele vrijwilligers. Zij komen de dieren ook meermaals per dag eten geven. De ezels wandelen elk jaar naar de kerststal onder begeleiding van kinderen, ouders en grootouders uit de buurt. Hier vind je foto’s van het gebeuren.